<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?> <?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?> <TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hans-HK" xml:id="X26n0569"> <teiHeader> <fileDesc> <titleStmt> <title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 569 般若心经句解易知</title> <title xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经数位版, No. 569 般若心经句解易知</title> <author>淸 王泽泩註解</author> <respStmt> <resp>Electronic Version by</resp> <name>CBETA</name> </respStmt> </titleStmt> <editionStmt> <edition>XML TEI P5</edition> <respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt> </editionStmt> <extent>1卷</extent> <publicationStmt> <idno type="CBETA"> <idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">26</idno>.<idno type="no">569</idno> </idno> <distributor> <name>中华电子<persName>佛</persName>典协会 (CBETA)</name> <address> <addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine> </address> </distributor> <availability> <p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p> </availability> <date>2022-10-12 23:43:51 +0800</date> </publicationStmt> <sourceDesc> <bibl> <title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title> <title level="s" xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经</title> <title level="m" xml:lang="zh-Hans">般若心经句解易知</title> </bibl> </sourceDesc> </fileDesc> <encodingDesc> <projectDesc> <p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA</p> <p xml:lang="zh-Hans" cb:type="ly">CBETA 人工输入，CBETA 扫瞄辨识</p> </projectDesc> <editorialDecl> <punctuation resp="#resp1"><p>原书标点</p></punctuation> </editorialDecl> <tagsDecl> <namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0"> <tagUsage gi="rdg"> <listWit> <witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness> <witness xml:id="wit.orig">【卍续】</witness> </listWit> </tagUsage> </namespace> </tagsDecl> <charDecl> <char xml:id="CB01926"> <charName>CBETA CHARACTER CB01926</charName> <mapping cb:dec="984966" type="PUA">U+F0786</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+7070</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>灰</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[厂@火]</value></charProp></char> <char xml:id="CB07055"> <charName>CBETA CHARACTER CB07055</charName> <mapping cb:dec="990095" type="PUA">U+F1B8F</mapping> <mapping type="unicode">U+24A0F</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>琐</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[瑙-囟+贝]</value></charProp></char> <char xml:id="CB15164"> <charName>CBETA CHARACTER CB15164</charName> <mapping cb:dec="998204" type="PUA">U+F3B3C</mapping> <mapping type="unicode">U+2EA07</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>顾</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[(厂@((既-无)-日+口))*页]</value></charProp></char> <char xml:id="CB18834"> <charName>CBETA CHARACTER CB18834</charName> <mapping cb:dec="1001874" type="PUA">U+F4992</mapping> <charProp><localName>composition</localName><value>编⃝</value></charProp></char> </charDecl> </encodingDesc> <profileDesc> <langUsage> <language ident="en">English</language> <language ident="zh-Hans">Chinese (Traditional)</language> </langUsage> </profileDesc> <revisionDesc> <change when="2013-05-20"> <name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication </change> <change when="2006-08-01T10:23:10"> Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT </change> </revisionDesc> </teiHeader> <text><body> <milestone unit="juan" n="1"/> <pb ed="X" xml:id="X26.0569.0935a" n="0935a"/> <lb ed="X" n="0935a01"/> <lb ed="X" n="0935a02"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 569-A 般若波罗蜜多心经句解易知序</cb:mulu><head>No. 569-A <lb ed="X" n="0935a03"/><lb ed="R092" n="0965a01"/> 般若波罗蜜多心经句解易知序</head> <lb ed="X" n="0935a04"/> <lb ed="X" n="0935a05"/><lb ed="R092" n="0965a02"/><p xml:id="pX26p0935a0501">般若心经者。大般若之中心。六百卷之纲要。五千 <lb ed="X" n="0935a06"/><lb ed="R092" n="0965a03"/>大藏之骨髓。成<persName>佛</persName>作祖之根源也。然则欲了生死。 <lb ed="X" n="0935a07"/><lb ed="R092" n="0965a04"/>脱轮迴者。舍是无径矣。此所以诵持之盛。盈于环 <lb ed="X" n="0935a08"/><lb ed="R092" n="0965a05"/>海欤。<g ref="#CB15164">顾</g>诵者虽多。明者实少。非是经之难晓。亦非 <lb ed="X" n="0935a09"/><lb ed="R092" n="0965a06"/>众生之多愚。患在註无善本。耳目淆乱故也。盖此 <lb ed="X" n="0935a10"/><lb ed="R092" n="0965a07"/>经自入中夏以来。註释者不下数十馀家。然或借 <lb ed="X" n="0935a11"/><lb ed="R092" n="0965a08"/>径遗经。自抒胸臆。其与 <lb ed="X" n="0935a12" type="honorific"/><lb ed="R092" n="0965a09"/><persName>佛</persName>之本旨。相去不啻千里而遥。即有与经意合者。又 <lb ed="X" n="0935a13"/><lb ed="R092" n="0965a10"/>或略说大意。字句鲜释。初学难通。甚为未便。间有 <lb ed="X" n="0935a14"/><lb ed="R092" n="0965a11"/>鉴此弊而反之者。又或夸多鬥靡。远引博征。芜词 <lb ed="X" n="0935a15"/><lb ed="R092" n="0965a12"/>愈繁。真旨愈晦。览者茫然。不知所谓。此明是经者 <lb ed="X" n="0935a16"/><lb ed="R092" n="0965a13"/>之所由鲜其人也。<note place="inline">泩</note>愍是苦。爰发大愿。誓成善註。 <lb ed="X" n="0935a17"/><lb ed="R092" n="0965a14"/>用启群蒙。于是廣搜众疏。扃户澄观。抉择务精。取 <lb ed="X" n="0935a18"/><lb ed="R092" n="0965a15"/>舍唯愼。善者从之。不善斯改。研思三载。始克成编 <lb ed="X" n="0935a19"/><lb ed="R092" n="0965a16"/>如旧註科判<g ref="#CB07055">琐</g>碎。槪从节省。不烦不漏。亦浅亦粗。 <lb ed="X" n="0935a20"/><lb ed="R092" n="0965a17"/>但取理明。无嫌词鄙。盖欲人人易晓也。书成。名曰 <lb ed="X" n="0935a21"/><lb ed="R092" n="0965a18"/>句解易知。仍用余金刚经解之旧名而不易者。以 <lb ed="X" n="0935a22"/><lb ed="R092" n="0965b01"/>余之素志然也。夫达摩西来。不立文字。直指人心。 <lb ed="X" n="0935a23"/><lb ed="R092" n="0965b02"/>见性成<persName>佛</persName>。是经犹糟粕。註更赘疣。而余之不惮疲 <lb ed="X" n="0935a24"/><lb ed="R092" n="0965b03"/>劳。不辞讥谤。以作此蛇足语者。诚欲初機之士。一 <pb ed="X" xml:id="X26.0569.0935b" n="0935b"/> <lb ed="X" n="0935b01"/><lb ed="R092" n="0965b04"/>觉即知。如迷津之得宝筏。则苦海易渡。彼岸易登。 <lb ed="X" n="0935b02"/><lb ed="R092" n="0965b05"/>脱轮迴而了生死者。未必不由此愈多也。惓惓之 <lb ed="X" n="0935b03"/><lb ed="R092" n="0965b06"/>心实难自已。或曰。子发明此一段大道理。殊勝人 <lb ed="X" n="0935b04"/><lb ed="R092" n="0965b07"/>间富贵功名万亿倍也。然余何敢云然。亦聊为新 <lb ed="X" n="0935b05"/><lb ed="R092" n="0965b08"/>学行远自迩。登高自卑之一助耳。</p> <lb ed="X" n="0935b06"/><lb ed="R092" n="0965b09"/><p xml:id="pX26p0935b0601">时 <lb ed="X" n="0935b07" type="honorific"/><lb ed="R092" n="0965b10"/>乾隆廿九年甲申三月穀旦归一居士王泽泩谨序</p></cb:div> <lb ed="X" n="0935b08"/> <lb ed="X" n="0935b09"/> <lb ed="X" n="0935b10"/> <lb ed="X" n="0935b11"/><cb:docNumber>No. 569</cb:docNumber> <lb ed="X" n="0935b12"/><lb ed="R092" n="0965b12"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>摩<anchor xml:id="nkr_note_orig_0935001" n="0935001"/>诃般若波罗蜜多心经句解易知</cb:jhead></cb:juan> <lb ed="X" n="0935b13"/><lb ed="R092" n="0965b13"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">经题</cb:mulu><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0935b1301">摩诃。梵语也。华云大。</p><p xml:id="pX26p0935b1309" cb:place="inline">般若亦梵语。华云。智慧。</p><p xml:id="pX26p0935b1318" cb:place="inline">波罗 <lb ed="X" n="0935b14"/><lb ed="R092" n="0965b14"/>蜜多。亦梵语。华云到彼岸。是对众生生死苦。同于 <lb ed="X" n="0935b15"/><lb ed="R092" n="0965b15"/>大海。而将<persName>如来</persName>涅槃乐。立为彼岸。须用智慧作船 <lb ed="X" n="0935b16"/><lb ed="R092" n="0965b16"/>筏。方可渡过苦海。得到彼岸也。</p><p xml:id="pX26p0935b1613" cb:place="inline">心者。乃大般若之 <lb ed="X" n="0935b17"/><lb ed="R092" n="0965b17"/>中心。该六百卷之奥義。如人之一心。能统四肢百 <lb ed="X" n="0935b18"/><lb ed="R092" n="0965b18"/>骸也。</p><p xml:id="pX26p0935b1803" cb:place="inline">经者。径也入道之径路也。</p><p xml:id="pX26p0935b1813" cb:place="inline">言此经。乃以廣大 <lb ed="X" n="0935b19"/><lb ed="R092" n="0966a01"/>智慧。得到诸<persName>佛</persName>彼岸之径路。而此一卷又般若经 <lb ed="X" n="0935b20"/><lb ed="R092" n="0966a02"/>之中心。实六百卷之扼要也。</p><p xml:id="pX26p0935b2012" cb:place="inline">△此经以单法为名。 <lb ed="X" n="0935b21"/><lb ed="R092" n="0966a03"/>空相为体。观照为宗。度苦为用。大乘为教相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0935b22"/><lb ed="R092" n="0966a04"/><byline cb:type="author">蓬莱 王泽泩巨川一 註解</byline> <lb ed="X" n="0935b23"/><lb ed="R092" n="0966a05"/><p xml:id="pX26p0935b2301">颂曰。</p> <lb ed="X" n="0935b24"/><lb ed="R092" n="0966a06"/><lg type="regular" xml:id="lgX26p0935b2401"><l>这点灵光道上来</l><l>只因逐妄堕尘埃</l> <pb ed="X" xml:id="X26.0569.0935c" n="0935c"/> <lb ed="X" n="0935c01"/><lb ed="R092" n="0966a07"/><l>君今要见还鄕路</l><l>悟得心经道眼开</l></lg> <lb ed="X" n="0935c02"/><lb ed="R092" n="0966a08"/><p xml:id="pX26p0935c0201">△分显 通经分显密二大分。自首至三菩提为 <lb ed="X" n="0935c03"/><lb ed="R092" n="0966a09"/>显说。显中分七。自故知至末为密说。密中分 <lb ed="X" n="0935c04"/><lb ed="R092" n="0966a10"/>三。共十分。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0935c05"/><lb ed="R092" n="0966a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">初菩萨修证分</cb:mulu><head>〇初菩萨修证分<note place="inline">十分乃一宽法师所科。今仍之。其馀小分烦多。一槪删去</note></head> <lb ed="X" n="0935c06"/><lb ed="R092" n="0966a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0935c0601">观自在菩萨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0935c07"/><lb ed="R092" n="0966a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0935c0701">菩萨梵语也。华言觉众生。观自在。即是观世音。以 <lb ed="X" n="0935c08"/><lb ed="R092" n="0966a14"/>其用甚智慧。观见自心淸净。圆通无碍。优游自在。 <lb ed="X" n="0935c09"/><lb ed="R092" n="0966a15"/>故又名观自在菩萨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0935c10"/><lb ed="R092" n="0966a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0935c1001">行深般<note place="inline">音钵</note>若<note place="inline">音野</note>波罗蜜多时。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0935c11"/><lb ed="R092" n="0966a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0935c1101">行者。修行也。深般若者。实相般若也。非粗心浅智 <lb ed="X" n="0935c12"/><lb ed="R092" n="0966a18"/>者所观。故云深也。般若。云智慧。即生<persName>佛</persName>同具。本觉 <lb ed="X" n="0935c13"/><lb ed="R092" n="0966b01"/>本明之心也。波罗蜜多。云到彼岸。</p><p xml:id="pX26p0935c1314" cb:place="inline">〇此菩萨修行 <lb ed="X" n="0935c14"/><lb ed="R092" n="0966b02"/>深廣智慧。得达涅槃彼岸的时候。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0935c15"/><lb ed="R092" n="0966b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0935c1501">照见五蕴皆空。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0935c16"/><lb ed="R092" n="0966b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0935c1601">照即观也。照见者看破也。蕴者积聚也。五者色受 <lb ed="X" n="0935c17"/><lb ed="R092" n="0966b05"/>想行识也。色者色身。受者领纳。想者思想。行者造 <lb ed="X" n="0935c18"/><lb ed="R092" n="0966b06"/>作。识者分别。有此五件。积聚盖覆。不能看破。妄认 <lb ed="X" n="0935c19"/><lb ed="R092" n="0966b07"/>色身是我。所以长劫轮迴。永无出期。唯菩萨修行 <lb ed="X" n="0935c20"/><lb ed="R092" n="0966b08"/>般若既深。自能观照。洞见吾身中。色受想行识。这 <lb ed="X" n="0935c21"/><lb ed="R092" n="0966b09"/>五样蕴积。本来无有。尽属虚妄而非真实。知无一 <lb ed="X" n="0935c22"/><lb ed="R092" n="0966b10"/>法不从性幻有。而无一法不同性本空也。</p><p xml:id="pX26p0935c2217" cb:place="inline">〇问五 <lb ed="X" n="0935c23"/><lb ed="R092" n="0966b11"/>蕴怎得皆空。答云。如头目脑髓。俱可捨施。割截侵 <lb ed="X" n="0935c24"/><lb ed="R092" n="0966b12"/>凌。总无嗔恨。便是色蕴空也。如遇一切境物。心不 <pb ed="X" xml:id="X26.0569.0936a" n="0936a"/> <lb ed="X" n="0936a01"/><lb ed="R092" n="0966b13"/>领纳。见如不见。便是受蕴空也。如过去不思。未来 <lb ed="X" n="0936a02"/><lb ed="R092" n="0966b14"/>不念。现在无心。便是想蕴空也。如不被物转。不随 <lb ed="X" n="0936a03"/><lb ed="R092" n="0966b15"/>境迁。全无动作。便是行蕴空也。如见一切境物。都 <lb ed="X" n="0936a04"/><lb ed="R092" n="0966b16"/>无分别。平等视之。便是识蕴空也。既见蕴空。便能 <lb ed="X" n="0936a05"/><lb ed="R092" n="0966b17"/>拔去轮迴根本。断绝生死种子。永脱娑婆苦趣矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0936a06"/><lb ed="R092" n="0966b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0936a0601">度一切苦厄。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0936a07"/><lb ed="R092" n="0967a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0936a0701">度者脱也。一切者。大凡也。一切苦厄者。世间众生 <lb ed="X" n="0936a08"/><lb ed="R092" n="0967a02"/>之一切困苦灾厄也。菩萨既空五蕴是自<anchor xml:id="nkr_note_add_0936a0801" n="0936a0801"/><anchor xml:id="beg0936a0801" n="0936a0801"/>己<anchor xml:id="end0936a0801"/>已離 <lb ed="X" n="0936a09"/><lb ed="R092" n="0967a03"/>生死苦海矣。又愍在迷众生。被五蕴蒙蔽。不能照 <lb ed="X" n="0936a10"/><lb ed="R092" n="0967a04"/>破。致受众苦。故说这般若法门。使一切众生。皆得 <lb ed="X" n="0936a11"/><lb ed="R092" n="0967a05"/>闻而修习之。以度脱其困苦灾厄。如驾大船。载渡 <lb ed="X" n="0936a12"/><lb ed="R092" n="0967a06"/>众生送过苦海。直登彼岸而後<anchor xml:id="nkr_note_add_0936a1201" n="0936a1201"/><anchor xml:id="beg0936a1201" n="0936a1201"/>已<anchor xml:id="end0936a1201"/>焉。</p> <lb ed="X" n="0936a13"/><lb ed="R092" n="0967a07"/><p xml:id="pX26p0936a1301">观自在句。是通篇总冒。行深句。申所修内观之因 <lb ed="X" n="0936a14"/><lb ed="R092" n="0967a08"/>照见句申所得自在之果。度一切句。申所证菩萨 <lb ed="X" n="0936a15"/><lb ed="R092" n="0967a09"/>之位。此三句。是通篇总承。</p> <lb ed="X" n="0936a16"/><lb ed="R092" n="0967a10"/><p xml:id="pX26p0936a1601">明初僧如玘。奉诏註曰。<anchor xml:id="nkr_note_add_0936a1601" n="0936a1601"/><anchor xml:id="beg0936a1601" n="0936a1601"/>已<anchor xml:id="end0936a1601"/>上一段。乃阿难结集经 <lb ed="X" n="0936a17"/><lb ed="R092" n="0967a11"/>藏时。叙述观自在度生之功行。此是别序也。下段 <lb ed="X" n="0936a18"/><lb ed="R092" n="0967a12"/>自舍利子起始是观自在答舍利子所问也。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0936a19"/><lb ed="R092" n="0967a13"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">二色空正義分</cb:mulu><head>〇二色空正義分</head> <lb ed="X" n="0936a20"/><lb ed="R092" n="0967a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0936a2001">舍利子。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0936a21"/><lb ed="R092" n="0967a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0936a2101">舍利。梵语也。华云鹙鹭其鸟眼利。尊者母目如之。 <lb ed="X" n="0936a22"/><lb ed="R092" n="0967a16"/>故名舍利子。亦云鹙子。<persName>佛</persName>之弟子。智慧第一。竺法 <lb ed="X" n="0936a23"/><lb ed="R092" n="0967a17"/>护尊者所译本云。尔时<persName>世尊</persName>。在<name role="" type="person">灵鹫山</name>。入甚深光 <lb ed="X" n="0936a24"/><lb ed="R092" n="0967a18"/>明三摩提。舍利子。白观自在菩萨言。若有人欲修 <pb ed="X" xml:id="X26.0569.0936b" n="0936b"/> <lb ed="X" n="0936b01"/><lb ed="R092" n="0967b01"/>学甚深般若法门者。云何修学。菩萨承<persName>佛</persName>威神。为 <lb ed="X" n="0936b02"/><lb ed="R092" n="0967b02"/>宣般若部中精要之義曰。舍利子。你听著。</p><p xml:id="pX26p0936b0217" cb:place="inline">〇无垢 <lb ed="X" n="0936b03"/><lb ed="R092" n="0967b03"/>子註云。舍者屋舍。利子者舍中之本来。大谬。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0936b04"/><lb ed="R092" n="0967b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0936b0401">色不异空。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0936b05"/><lb ed="R092" n="0967b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0936b0501">欲修甚深般若者。当明色空正義。如四大幻身谓 <lb ed="X" n="0936b06"/><lb ed="R092" n="0967b06"/>色。般若真体谓空。凡夫执著色相。则见以为色与 <lb ed="X" n="0936b07"/><lb ed="R092" n="0967b07"/>空异矣。不知色从妄生。还从妄灭则其生相。全是 <lb ed="X" n="0936b08"/><lb ed="R092" n="0967b08"/>灭相。既是灭相。何异空相。色与空。体固无殊也。盖 <lb ed="X" n="0936b09"/><lb ed="R092" n="0967b09"/>色犹冰而空犹水。如悟冰因水有。则知色不异空。 <lb ed="X" n="0936b10"/><lb ed="R092" n="0967b10"/>何以故。色由空生也。色固不可执矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0936b11"/><lb ed="R092" n="0967b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0936b1101">空不异色。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0936b12"/><lb ed="R092" n="0967b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0936b1201">外道断见。谓无因果。二乘偏空。<g ref="#CB01926">灰</g>身泯智。则见以 <lb ed="X" n="0936b13"/><lb ed="R092" n="0967b13"/>为空与色异矣。不知至虚而纳天下之至实。至无 <lb ed="X" n="0936b14"/><lb ed="R092" n="0967b14"/>而涵天下之至有。空与色。体亦无殊也。盖空犹水 <lb ed="X" n="0936b15"/><lb ed="R092" n="0967b15"/>而色犹冰。如悟水由冰融。则知空不异色。何以故。 <lb ed="X" n="0936b16"/><lb ed="R092" n="0967b16"/>空因色显也。空亦岂可执乎。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0936b17"/><lb ed="R092" n="0967b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0936b1701">色即是空空即是色。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0936b18"/><lb ed="R092" n="0967b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0936b1801">然但言不异。犹是二物有对。其实色非窒碍之色。 <lb ed="X" n="0936b19"/><lb ed="R092" n="0968a01"/>幻色全体是空。色之外别无空矣。空非断灭之空。 <lb ed="X" n="0936b20"/><lb ed="R092" n="0968a02"/>真空大用即色。空之外别无色矣。如冰即是水。水 <lb ed="X" n="0936b21"/><lb ed="R092" n="0968a03"/>即是冰。不必存色空二见。非但无色。而亦无空。此 <lb ed="X" n="0936b22"/><lb ed="R092" n="0968a04"/>真空也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0936b23"/><lb ed="R092" n="0968a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0936b2301">受想行识。亦复如是。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0936b24"/><lb ed="R092" n="0968a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0936b2401">不但色蕴如是空也。至于受蕴。想蕴。行蕴。识蕴。亦 <pb ed="X" xml:id="X26.0569.0936c" n="0936c"/> <lb ed="X" n="0936c01"/><lb ed="R092" n="0968a07"/>复当作如是不异空。即是空。观焉。夫而後五蕴乃 <lb ed="X" n="0936c02"/><lb ed="R092" n="0968a08"/>得皆空矣。盖蕴无自性。本幻有故。故皆空。空无别 <lb ed="X" n="0936c03"/><lb ed="R092" n="0968a09"/>体。无不体故。故皆真也。</p> <lb ed="X" n="0936c04"/><lb ed="R092" n="0968a10"/><p xml:id="pX26p0936c0401">此段示人以空五蕴。详申行深句。以应观字意。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0936c05"/><lb ed="R092" n="0968a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">三空生生灭分</cb:mulu><head>〇三空生生灭分</head> <lb ed="X" n="0936c06"/><lb ed="R092" n="0968a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0936c0601">舍利子。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0936c07"/><lb ed="R092" n="0968a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0936c0701">舍利子。我再告汝。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0936c08"/><lb ed="R092" n="0968a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0936c0801">是诸法空相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0936c09"/><lb ed="R092" n="0968a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0936c0901">道五蕴诸法。其真空的实相。尙无空可名。何况更 <lb ed="X" n="0936c10"/><lb ed="R092" n="0968a16"/>有生灭垢净增减等名相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0936c11"/><lb ed="R092" n="0968a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0936c1101">不生不灭。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0936c12"/><lb ed="R092" n="0968a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0936c1201">真空本无生起。非缘合初际。幻现有生者。比也真 <lb ed="X" n="0936c13"/><lb ed="R092" n="0968b01"/>空亦无寂灭。非缘離后际。变壞有灭者。比也。如珠 <lb ed="X" n="0936c14"/><lb ed="R092" n="0968b02"/>现五色。而珠体未尝有生。五色遽亡。而珠体未尝 <lb ed="X" n="0936c15"/><lb ed="R092" n="0968b03"/>有灭。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0936c16"/><lb ed="R092" n="0968b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0936c1601">不垢不净。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0936c17"/><lb ed="R092" n="0968b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0936c1701">垢者尘垢。从染缘结业。而有六道轮迴。为垢。真空 <lb ed="X" n="0936c18"/><lb ed="R092" n="0968b06"/>从不受染。净者淸净。随净缘而断无明。成涅槃净 <lb ed="X" n="0936c19"/><lb ed="R092" n="0968b07"/>德。为净。真空亦不受净。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0936c20"/><lb ed="R092" n="0968b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0936c2001">不增不减。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0936c21"/><lb ed="R092" n="0968b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0936c2101">虽三智同圆。万行俱足。亦体所本具。在圣不能增 <lb ed="X" n="0936c22"/><lb ed="R092" n="0968b10"/>益分毫。纵在六凡。沦没四生。皆具<persName>佛</persName>性。在凡亦未 <lb ed="X" n="0936c23"/><lb ed="R092" n="0968b11"/>尝减损少许。非臆之也。真空原无是耳。</p> <lb ed="X" n="0936c24"/><lb ed="R092" n="0968b12"/><p xml:id="pX26p0936c2401">此段推真空本来无蕴。</p></cb:div></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X26.0569.0937a" n="0937a"/> <lb ed="X" n="0937a01"/><lb ed="R092" n="0968b13"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">四法離染净分</cb:mulu><head>〇四法離染净分</head> <lb ed="X" n="0937a02"/><lb ed="R092" n="0968b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0937a0201">是故空中。无色。无受想行识。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0937a03"/><lb ed="R092" n="0968b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0937a0301">因这空无生灭之故。所以说真空之中。本无色身。 <lb ed="X" n="0937a04"/><lb ed="R092" n="0968b16"/>无领受。无思想。无造作。无识别。此五蕴皆空也。</p><p xml:id="pX26p0937a0419" cb:place="inline">〇 <lb ed="X" n="0937a05"/><lb ed="R092" n="0968b17"/>以下诸无字有二義。一本无之谓。一不有之谓。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0937a06"/><lb ed="R092" n="0968b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0937a0601">无眼耳鼻舌身意。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0937a07"/><lb ed="R092" n="0969a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0937a0701">然不但空五蕴<anchor xml:id="nkr_note_add_0937a0701" n="0937a0701"/><anchor xml:id="beg0937a0701" n="0937a0701"/>已<anchor xml:id="end0937a0701"/>也。真空中。亦无眼根。无耳根。无 <lb ed="X" n="0937a08"/><lb ed="R092" n="0969a02"/>鼻根。无舌根。无身根。无意根。六根亦皆空也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0937a09"/><lb ed="R092" n="0969a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0937a0901">无色声香味触法。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0937a10"/><lb ed="R092" n="0969a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0937a1001">然不但空六根<anchor xml:id="nkr_note_add_0937a1001" n="0937a1001"/><anchor xml:id="beg0937a1001" n="0937a1001"/>已<anchor xml:id="end0937a1001"/>也。如眼有色尘。耳有声尘。鼻有 <lb ed="X" n="0937a11"/><lb ed="R092" n="0969a05"/>香尘。舌有味尘。身有触尘。意有法尘。真空中俱无 <lb ed="X" n="0937a12"/><lb ed="R092" n="0969a06"/>此等。六尘亦皆空也。根尘俱空。所谓空十二入也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0937a13"/><lb ed="R092" n="0969a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0937a1301">无眼界。乃至无意识界。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0937a14"/><lb ed="R092" n="0969a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0937a1401">然不但空十二入<anchor xml:id="nkr_note_add_0937a1401" n="0937a1401"/><anchor xml:id="beg0937a1401" n="0937a1401"/>已<anchor xml:id="end0937a1401"/>也。真空中。无眼耳鼻舌身意 <lb ed="X" n="0937a15"/><lb ed="R092" n="0969a09"/>六根界。亦无色声香味触法六尘界。又见为眼识。 <lb ed="X" n="0937a16"/><lb ed="R092" n="0969a10"/>闻为耳识。嗅为鼻识。尝为舌识。染为身识。分别为 <lb ed="X" n="0937a17"/><lb ed="R092" n="0969a11"/>意识。真空中。亦无眼识界。无耳识界。无鼻识界。无 <lb ed="X" n="0937a18"/><lb ed="R092" n="0969a12"/>舌识界。无身识界。乃至无意识界。此无六识界也。 <lb ed="X" n="0937a19"/><lb ed="R092" n="0969a13"/>合之是空十八界也。以上是无众生法。十八界者。 <lb ed="X" n="0937a20"/><lb ed="R092" n="0969a14"/>六根六尘六识之境界也。乃至云者。擧始末而略 <lb ed="X" n="0937a21"/><lb ed="R092" n="0969a15"/>其中也。此译者之省文。恐初学难晓。故为一一補 <lb ed="X" n="0937a22"/><lb ed="R092" n="0969a16"/>出。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0937a23"/><lb ed="R092" n="0969a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0937a2301">无无明。亦无无明尽。乃至无老死。亦无老死尽。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0937a24"/><lb ed="R092" n="0969a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0937a2401">然不但空十八界<anchor xml:id="nkr_note_add_0937a2401" n="0937a2401"/><anchor xml:id="beg0937a2401" n="0937a2401"/>已<anchor xml:id="end0937a2401"/>也。即十二因缘。亦皆空焉十 <pb ed="X" xml:id="X26.0569.0937b" n="0937b"/> <lb ed="X" n="0937b01"/><lb ed="R092" n="0969b01"/>二因缘者何。法花经云。无明缘行。行缘识。识缘名 <lb ed="X" n="0937b02"/><lb ed="R092" n="0969b02"/>色。名色缘六入。六入缘触。触缘受。受缘爱。爱缘取。 <lb ed="X" n="0937b03"/><lb ed="R092" n="0969b03"/>取缘有。有缘生。生缘老死。缘者互相由藉之谓也。 <lb ed="X" n="0937b04"/><lb ed="R092" n="0969b04"/>无明者。谓性智本明。妙湛精了。由妄尘瞥起。俄然 <lb ed="X" n="0937b05"/><lb ed="R092" n="0969b05"/>晦昧。名无明。过去。一切烦恼皆是。体即是痴。失其 <lb ed="X" n="0937b06"/><lb ed="R092" n="0969b06"/>本明。入于迷惑也。行者。于过去世。造作诸业。名为 <lb ed="X" n="0937b07"/><lb ed="R092" n="0969b07"/>行。由惑造业。有无明。因以生行。故曰无明缘行。此 <lb ed="X" n="0937b08"/><lb ed="R092" n="0969b08"/>二者属过去世之因也。行缘识者。晦昧动摇。则失 <lb ed="X" n="0937b09"/><lb ed="R092" n="0969b09"/>彼精了。粘湛发知。故转智名识。有了别義。以行之 <lb ed="X" n="0937b10"/><lb ed="R092" n="0969b10"/>善恶种子。熏入第八识。随其业牵。致令此识。投托 <lb ed="X" n="0937b11"/><lb ed="R092" n="0969b11"/>母胎。即人之魂识。有行因以有识。故曰行缘识也。 <lb ed="X" n="0937b12"/><lb ed="R092" n="0969b12"/>识缘名色者名即受想行识四心法。以有名无形 <lb ed="X" n="0937b13"/><lb ed="R092" n="0969b13"/>质也。色即父母赤白二滴。加<anchor xml:id="nkr_note_add_0937b1301" n="0937b1301"/><anchor xml:id="beg0937b1301" n="0937b1301"/>己<anchor xml:id="end0937b1301"/>灵种子。揽其赤白。 <lb ed="X" n="0937b14"/><lb ed="R092" n="0969b14"/>染爱为因。纳想成胎。形为幻质。则名色者。识初投 <lb ed="X" n="0937b15"/><lb ed="R092" n="0969b15"/>胎。凝滑之相。有识因以有名色。故云识缘名色也。 <lb ed="X" n="0937b16"/><lb ed="R092" n="0969b16"/>名色缘六入者。胎由凝滑而其六根。以根有入尘 <lb ed="X" n="0937b17"/><lb ed="R092" n="0969b17"/>之義。名为入。有名色因以成就六根。故云名色缘 <lb ed="X" n="0937b18"/><lb ed="R092" n="0969b18"/>六入也。六入缘触者。根成出胎。至三四岁。根与境 <lb ed="X" n="0937b19"/><lb ed="R092" n="0970a01"/>交。未能了知。但两相对触而<anchor xml:id="nkr_note_add_0937b1901" n="0937b1901"/><anchor xml:id="beg0937b1901" n="0937b1901"/>已<anchor xml:id="end0937b1901"/>。有六入因以有触。 <lb ed="X" n="0937b20"/><lb ed="R092" n="0970a02"/>故云六入缘触也。触缘受者。领纳为受。从五六岁。 <lb ed="X" n="0937b21"/><lb ed="R092" n="0970a03"/>至十二三。因六尘对触六根。即纳前境。虽未能起 <lb ed="X" n="0937b22"/><lb ed="R092" n="0970a04"/>贪爱之心。然好恶等事。粗能了别。有触因有领纳。 <lb ed="X" n="0937b23"/><lb ed="R092" n="0970a05"/>故云触缘受。此五者属现在之果也。受缘爱者。从 <lb ed="X" n="0937b24"/><lb ed="R092" n="0970a06"/>十四五。至十八九。贪于种种勝妙资具。及色欲等 <pb ed="X" xml:id="X26.0569.0937c" n="0937c"/> <lb ed="X" n="0937c01"/><lb ed="R092" n="0970a07"/>境。由领纳故。即起贪爱。故云受缘爱也。爱缘取者。 <lb ed="X" n="0937c02"/><lb ed="R092" n="0970a08"/>从二十岁後。见一切欲境。皆生取著心。思欲廣遍 <lb ed="X" n="0937c03"/><lb ed="R092" n="0970a09"/>追求。由爱生著。故云爱缘取也。取缘有者。既著诸 <lb ed="X" n="0937c04"/><lb ed="R092" n="0970a10"/>境。惑业相结。善恶有状。因果不亡。名有。由爱取故。 <lb ed="X" n="0937c05"/><lb ed="R092" n="0970a11"/>积聚牵引。因生诸有。故云取缘有。此三者属现在 <lb ed="X" n="0937c06"/><lb ed="R092" n="0970a12"/>之因。又以致未来生死之果也。有缘生者。谓六道 <lb ed="X" n="0937c07"/><lb ed="R092" n="0970a13"/>中受生也。既因果不亡。随善恶业相。结为来世之 <lb ed="X" n="0937c08"/><lb ed="R092" n="0970a14"/>生。故云有缘生也。生缘老死者。受生之身熟壞。名 <lb ed="X" n="0937c09"/><lb ed="R092" n="0970a15"/>老死。既有生终归老死。故云生缘老死。此二者属 <lb ed="X" n="0937c10"/><lb ed="R092" n="0970a16"/>未来世之果也。此十二者。缘觉所修之法。乃学道 <lb ed="X" n="0937c11"/><lb ed="R092" n="0970a17"/>之要旨。故解之不厌其详。</p><p xml:id="pX26p0937c1111" cb:place="inline">要之诸缘虽多。皆因无 <lb ed="X" n="0937c12"/><lb ed="R092" n="0970a18"/>明而起。是无明者。乃生死之根。轮迴之本也。欲修 <lb ed="X" n="0937c13"/><lb ed="R092" n="0970b01"/>行般若者。当以灭无明为先。唯以般若智观。照见 <lb ed="X" n="0937c14"/><lb ed="R092" n="0970b02"/>无明。其性本空。非实有体。则智性真净。复还妙湛。 <lb ed="X" n="0937c15"/><lb ed="R092" n="0970b03"/>洞彻精了。是为无明灭。灭则无有无明。亦无无明 <lb ed="X" n="0937c16"/><lb ed="R092" n="0970b04"/>到净尽处。无明既尽。则自。行识以下。莫不皆尽。盖 <lb ed="X" n="0937c17"/><lb ed="R092" n="0970b05"/>本既不存。末安所附。吾知无行。亦无行尽。无识。亦 <lb ed="X" n="0937c18"/><lb ed="R092" n="0970b06"/>无识。尽无名色。亦无名色尽。无六入。亦无六入尽。 <lb ed="X" n="0937c19"/><lb ed="R092" n="0970b07"/>无触亦无触尽。无受亦无受尽。无爱亦无爱尽。无 <lb ed="X" n="0937c20"/><lb ed="R092" n="0970b08"/>取亦无取尽。无有亦无有尽。无生亦无生尽。乃至 <lb ed="X" n="0937c21"/><lb ed="R092" n="0970b09"/>无老死。亦无老死到净尽处。盖无明既灭。则诸漏 <lb ed="X" n="0937c22"/><lb ed="R092" n="0970b10"/>自尽。烦恼自断。三毒自消。万劫尘沙数罪。一时顿 <lb ed="X" n="0937c23"/><lb ed="R092" n="0970b11"/>息。生死轮迴根本。一时顿除矣。此空十二因缘也。 <lb ed="X" n="0937c24"/><lb ed="R092" n="0970b12"/>是无缘觉法。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X26.0569.0938a" n="0938a"/> <lb ed="X" n="0938a01"/><lb ed="R092" n="0970b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0938a0101">无苦集灭道。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0938a02"/><lb ed="R092" n="0970b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0938a0201">然不但空。十二因缘也。如生死苦果曰苦。谓生老 <lb ed="X" n="0938a03"/><lb ed="R092" n="0970b15"/>病死五阴炽。求不得。冤憎会。爱别離。八苦现前逼 <lb ed="X" n="0938a04"/><lb ed="R092" n="0970b16"/>恼也。惑业苦因曰集。谓烦恼结业。召致八苦。过去 <lb ed="X" n="0938a05"/><lb ed="R092" n="0970b17"/>集。致现在苦。现在集。致未来苦也。此二者世间之 <lb ed="X" n="0938a06"/><lb ed="R092" n="0970b18"/>因果也。涅槃乐果曰灭。谓结业尽。则生死八苦永 <lb ed="X" n="0938a07"/><lb ed="R092" n="0971a01"/>尽也。道品乐因曰道。谓治结业。须修三十七道品 <lb ed="X" n="0938a08"/><lb ed="R092" n="0971a02"/>也。此二者出世间之因果也。三十七道品。详见卷 <lb ed="X" n="0938a09"/><lb ed="R092" n="0971a03"/>末。说此四谛者。欲令众生。知苦断集。慕灭修道。離 <lb ed="X" n="0938a10"/><lb ed="R092" n="0971a04"/>苦得乐也。此本声闻之人。所观之境。大乘菩萨。照 <lb ed="X" n="0938a11"/><lb ed="R092" n="0971a05"/>了此境。当体空寂。不但无苦集。亦无灭道。此空四 <lb ed="X" n="0938a12"/><lb ed="R092" n="0971a06"/>谛也。是无声闻法。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0938a13"/><lb ed="R092" n="0971a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0938a1301">无智亦无得。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0938a14"/><lb ed="R092" n="0971a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0938a1401">不但空四谛也。如能观之慧为智。所照之理为得。 <lb ed="X" n="0938a15"/><lb ed="R092" n="0971a09"/>此二者菩萨法也。以法而言。智理全是空的。不容 <lb ed="X" n="0938a16"/><lb ed="R092" n="0971a10"/>别有。有即是妄。是本无也。以人而言。则修般若人。 <lb ed="X" n="0938a17"/><lb ed="R092" n="0971a11"/>能所两忘。智理俱泯。是能无也。能无既尽。与本无 <lb ed="X" n="0938a18"/><lb ed="R092" n="0971a12"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0938a1801" n="0938a1801"/><anchor xml:id="beg0938a1801" n="0938a1801"/>已<anchor xml:id="end0938a1801"/>契。尙何智得之有乎。此人法皆空也。是无菩萨 <lb ed="X" n="0938a19"/><lb ed="R092" n="0971a13"/>法。真空之无所得如此。</p> <lb ed="X" n="0938a20"/><lb ed="R092" n="0971a14"/><p xml:id="pX26p0938a2001">此段自是故空中至此。明初地至大乘。皆当了此 <lb ed="X" n="0938a21"/><lb ed="R092" n="0971a15"/>蕴空法。以复真体。详申五蕴皆空句。以应自在意。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0938a22"/><lb ed="R092" n="0971a16"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">五蕴显无得分</cb:mulu><head>〇五蕴显无得分</head> <lb ed="X" n="0938a23"/><lb ed="R092" n="0971a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0938a2301">以无所得故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0938a24"/><lb ed="R092" n="0971a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0938a2401">因这一无所得的缘故。</p><p xml:id="pX26p0938a2410" cb:place="inline">〇此句虽承上起下之文。 <pb ed="X" xml:id="X26.0569.0938b" n="0938b"/> <lb ed="X" n="0938b01"/><lb ed="R092" n="0971b01"/>然无所得。是入般若之要门。而修般若之大途。故 <lb ed="X" n="0938b02"/><lb ed="R092" n="0971b02"/>特立标显无得为一科。学者宜知所镜也。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0938b03"/><lb ed="R092" n="0971b03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">六明菩萨依分</cb:mulu><head>〇六明菩萨依分</head> <lb ed="X" n="0938b04"/><lb ed="R092" n="0971b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0938b0401">菩提萨埵。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0938b05"/><lb ed="R092" n="0971b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0938b0501">梵语也。略云菩萨。华言觉有情。埵音垛。</p><p xml:id="pX26p0938b0516" cb:place="inline">故菩萨起 <lb ed="X" n="0938b06"/><lb ed="R092" n="0971b06"/>初。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0938b07"/><lb ed="R092" n="0971b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0938b0701">依般若波罗蜜多。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0938b08"/><lb ed="R092" n="0971b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0938b0801">遵依。著以智慧到彼岸的法门修学。洞见自性淸 <lb ed="X" n="0938b09"/><lb ed="R092" n="0971b09"/>净。证入真空。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0938b10"/><lb ed="R092" n="0971b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0938b1001">故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0938b11"/><lb ed="R092" n="0971b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0938b1101">因这缘故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0938b12"/><lb ed="R092" n="0971b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0938b1201">心无罣<note place="inline">音卦</note>碍。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0938b13"/><lb ed="R092" n="0971b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0938b1301">所以不为蕴等诸法所牵挂。不为生灭等诸相所 <lb ed="X" n="0938b14"/><lb ed="R092" n="0971b14"/>窒碍。淸净本然。周遍自在。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0938b15"/><lb ed="R092" n="0971b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0938b1501">无罣碍故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0938b16"/><lb ed="R092" n="0971b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0938b1601">因这心无牵卦。无窒碍的缘故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0938b17"/><lb ed="R092" n="0971b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0938b1701">无有恐怖。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0938b18"/><lb ed="R092" n="0971b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0938b1801">怖音布。畏也。</p><p xml:id="pX26p0938b1806" cb:place="inline">世间众生。由贪恋迷惑为罣碍。故恐 <lb ed="X" n="0938b19"/><lb ed="R092" n="0972a01"/>生死之寻。怖烦恼之障。虽修出世法者。由虚妄希 <lb ed="X" n="0938b20"/><lb ed="R092" n="0972a02"/>求为罣碍。于本幻之生死而生恐。于非真之果报 <lb ed="X" n="0938b21"/><lb ed="R092" n="0972a03"/>而生怖。情存勝见。心希妙境。天魔伺便。为作侵扰。 <lb ed="X" n="0938b22"/><lb ed="R092" n="0972a04"/>令人俱畏。既无罣碍。则心无业缚。如太虚空。更有 <lb ed="X" n="0938b23"/><lb ed="R092" n="0972a05"/>甚么可怕。有甚么可畏。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0938b24"/><lb ed="R092" n="0972a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0938b2401">远離顚倒梦想。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X26.0569.0938c" n="0938c"/> <lb ed="X" n="0938c01"/><lb ed="R092" n="0972a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0938c0101">迷真曰顚。逐妄曰倒。梦者神遊妄境。夙习未亡也。 <lb ed="X" n="0938c02"/><lb ed="R092" n="0972a08"/>想者攀缘乱想。识性妄行也。皆是妄为五蕴所缠。 <lb ed="X" n="0938c03"/><lb ed="R092" n="0972a09"/>凡夫之倒想也。二乘所修谛缘之法。亦同顚倒。期 <lb ed="X" n="0938c04"/><lb ed="R092" n="0972a10"/>虚幻之果。亦同梦想。总由不能无罣碍之心耳。远 <lb ed="X" n="0938c05"/><lb ed="R092" n="0972a11"/>離者。诸障本从罣碍而生。罣碍既空。则顚倒梦想 <lb ed="X" n="0938c06"/><lb ed="R092" n="0972a12"/>诸障。自远远離去矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0938c07"/><lb ed="R092" n="0972a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0938c0701">究竟涅槃。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0938c08"/><lb ed="R092" n="0972a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0938c0801">到底得个大灭度。大淸净而直登诸<persName>佛</persName>彼岸矣。</p><p xml:id="pX26p0938c0819" cb:place="inline">〇 <lb ed="X" n="0938c09"/><lb ed="R092" n="0972a15"/>涅槃。云大灭度。乃大淸净处。无生无灭之地。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0938c10"/><lb ed="R092" n="0972a16"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">七明诸<persName>佛</persName>依分</cb:mulu><head>〇七明诸<persName>佛</persName>依分</head> <lb ed="X" n="0938c11"/><lb ed="R092" n="0972a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0938c1101">三世诸<persName>佛</persName>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0938c12"/><lb ed="R092" n="0972a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0938c1201">不但菩萨如此修证。即过去。现在。未来。这三世的 <lb ed="X" n="0938c13"/><lb ed="R092" n="0972b01"/>诸<persName>佛</persName>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0938c14"/><lb ed="R092" n="0972b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0938c1401">依般若波罗蜜多故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0938c15"/><lb ed="R092" n="0972b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0938c1501">起初。亦皆依著这以智慧而到彼岸的法门修行 <lb ed="X" n="0938c16"/><lb ed="R092" n="0972b04"/>因证真空故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0938c17"/><lb ed="R092" n="0972b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0938c1701">得阿耨多罗三藐三菩提。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0938c18"/><lb ed="R092" n="0972b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0938c1801">所以得成这无上正<persName>等正觉</persName>的果位。</p><p xml:id="pX26p0938c1815" cb:place="inline">〇梵语阿耨 <lb ed="X" n="0938c19"/><lb ed="R092" n="0972b07"/>多罗。华云无上。梵语语三藐。华云正等。梵语三菩。 <lb ed="X" n="0938c20"/><lb ed="R092" n="0972b08"/>提。华云正觉。</p><p xml:id="pX26p0938c2006" cb:place="inline">〇菩萨依般若而得涅槃。诸<persName>佛</persName>依般 <lb ed="X" n="0938c21"/><lb ed="R092" n="0972b09"/>若而得菩提。为<persName>佛</persName><persName>佛</persName>大同之道。万法流出之宗者。 <lb ed="X" n="0938c22"/><lb ed="R092" n="0972b10"/>唯般若之法哉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0938c23"/><lb ed="R092" n="0972b11"/><p xml:id="pX26p0938c2301">△密分自故知至末为密说密中分三。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0938c24"/><lb ed="R092" n="0972b12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">初咒義结经分</cb:mulu><head>〇初咒義结经分</head> <pb ed="X" xml:id="X26.0569.0939a" n="0939a"/> <lb ed="X" n="0939a01"/><lb ed="R092" n="0972b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0939a0101">故知般若波罗蜜多。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0939a02"/><lb ed="R092" n="0972b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0939a0201">因这缘故。乃知以智慧而到彼岸的法门。秘密神 <lb ed="X" n="0939a03"/><lb ed="R092" n="0972b15"/>妙。有咒義焉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0939a04"/><lb ed="R092" n="0972b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0939a0401">是大神咒。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0939a05"/><lb ed="R092" n="0972b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0939a0501">众生自无始以来。妄结五蕴根尘等法。迷强难破。 <lb ed="X" n="0939a06"/><lb ed="R092" n="0972b18"/>一时空于观照之智。则般若功用。如勇猛之神兵。 <lb ed="X" n="0939a07"/><lb ed="R092" n="0973a01"/>能破众魔。是大神之密咒也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0939a08"/><lb ed="R092" n="0973a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0939a0801">是大明咒。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0939a09"/><lb ed="R092" n="0973a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0939a0901">灵鉴全彰。真理洞彻。谛缘俱遣。智得双亡。则般若 <lb ed="X" n="0939a10"/><lb ed="R092" n="0973a04"/>功用。如长夜之明灯。能破幽暗。是大明之密咒也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0939a11"/><lb ed="R092" n="0973a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0939a1101">是无上咒。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0939a12"/><lb ed="R092" n="0973a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0939a1201">菩萨依之而究竟涅槃。则般若功用。既神且明。能 <lb ed="X" n="0939a13"/><lb ed="R092" n="0973a07"/>臻至诣。是无以加上之密咒也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0939a14"/><lb ed="R092" n="0973a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0939a1401">是无等等咒。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0939a15"/><lb ed="R092" n="0973a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0939a1501">诸<persName>佛</persName>依之而得菩提。则般若神功。无与同者。非特 <lb ed="X" n="0939a16"/><lb ed="R092" n="0973a10"/>无上。是幷无与之齐等的密咒也。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0939a17"/><lb ed="R092" n="0973a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">二先出咒益分</cb:mulu><head>〇二先出咒益分</head> <lb ed="X" n="0939a18"/><lb ed="R092" n="0973a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0939a1801">能除一切苦。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0939a19"/><lb ed="R092" n="0973a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0939a1901">般若咒之功用廣大如此。自能消除世间一切苦 <lb ed="X" n="0939a20"/><lb ed="R092" n="0973a14"/>厄。令众生得大快乐。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0939a21"/><lb ed="R092" n="0973a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0939a2101">真实不虚。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0939a22"/><lb ed="R092" n="0973a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0939a2201">我所说的。都是真实话。不比虚妄。众生所当欢喜 <lb ed="X" n="0939a23"/><lb ed="R092" n="0973a17"/>信受。而奉以为脱苦之良方者也。而要非证真空 <lb ed="X" n="0939a24"/><lb ed="R092" n="0973a18"/>者不能。</p> <pb ed="X" xml:id="X26.0569.0939b" n="0939b"/> <lb ed="X" n="0939b01"/><lb ed="R092" n="0973b01"/><p xml:id="pX26p0939b0101">自以无所得至此段。详申度一切苦厄。以应菩萨 <lb ed="X" n="0939b02"/><lb ed="R092" n="0973b02"/>意。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0939b03"/><lb ed="R092" n="0973b03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">三标名说咒分</cb:mulu><head>〇三标名说咒分</head><p xml:id="pX26p0939b0308" cb:place="inline">十分毕。</p> <lb ed="X" n="0939b04"/><lb ed="R092" n="0973b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0939b0401">故说般若波罗蜜多咒。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0939b05"/><lb ed="R092" n="0973b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0939b0501">般若咒之能除苦如此。所以要把这咒。明白说出。 <lb ed="X" n="0939b06"/><lb ed="R092" n="0973b06"/>令大众得知。以便持诵。</p><p xml:id="pX26p0939b0610" cb:place="inline">〇咒以秘密为体。以神妙 <lb ed="X" n="0939b07"/><lb ed="R092" n="0973b07"/>为用。以感应不可思议为相。但令人受利受乐。不 <lb ed="X" n="0939b08"/><lb ed="R092" n="0973b08"/>令人生知生见。此咒義也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0939b09"/><lb ed="R092" n="0973b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0939b0901">即说咒曰。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0939b10"/><lb ed="R092" n="0973b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0939b1001">即便说咒。与众生共听曰。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0939b11"/><lb ed="R092" n="0973b11"/><cb:div type="orig"><p cb:type="dharani" xml:id="pX26p0939b1101">揭谛揭谛。波罗揭谛。波罗僧揭谛。菩提萨婆诃</p></cb:div> <lb ed="X" n="0939b12"/><lb ed="R092" n="0973b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0939b1201">此咒语也。咒语古皆不翻。略有五義。一是诸<persName>佛</persName>密 <lb ed="X" n="0939b13"/><lb ed="R092" n="0973b13"/>语。唯<persName>佛</persName>与<persName>佛</persName>。能相解了。非下凡所知。二是总持。一 <lb ed="X" n="0939b14"/><lb ed="R092" n="0973b14"/>一字句。含藏多義。三或是鬼神王名。呼之敕以守 <lb ed="X" n="0939b15"/><lb ed="R092" n="0973b15"/>护行人。四是诸<persName>佛</persName>密印。如王印信。无往不通。五不 <lb ed="X" n="0939b16"/><lb ed="R092" n="0973b16"/>思议力所加持。但能密诵。即获密益。故皆不翻。註 <lb ed="X" n="0939b17"/><lb ed="R092" n="0973b17"/>者亦都不加解释。恐其获罪故也。</p><p xml:id="pX26p0939b1714" cb:place="inline">宽大师曰。近有 <lb ed="X" n="0939b18"/><lb ed="R092" n="0973b18"/>将楞严大悲等咒。杜译谬解者。破壞<persName>佛</persName>法。可笑可 <lb ed="X" n="0939b19"/><lb ed="R092" n="0974a01"/>歎。彼自诩能阐秘密。不知正是谤毁<persName>如来</persName>正法轮 <lb ed="X" n="0939b20"/><lb ed="R092" n="0974a02"/>也。抑闻之贤首曰。梵语揭谛。此云度。又言揭谛者。 <lb ed="X" n="0939b21"/><lb ed="R092" n="0974a03"/>自度度他也。梵语波罗。此云彼岸。言彼岸可度而 <lb ed="X" n="0939b22"/><lb ed="R092" n="0974a04"/>到也。梵语僧。此云众也。普也。言自他普度。总到彼 <lb ed="X" n="0939b23"/><lb ed="R092" n="0974a05"/>岸也。菩提者。到何等彼岸。谓大菩萨处也。梵语萨 <lb ed="X" n="0939b24"/><lb ed="R092" n="0974a06"/>婆诃。此云疾速也。言愿令所作。疾速成就也。或又 <pb ed="X" xml:id="X26.0569.0939c" n="0939c"/> <lb ed="X" n="0939c01"/><lb ed="R092" n="0974a07"/>曰。揭谛揭谛者。即大神之意也。波罗揭谛者。即大 <lb ed="X" n="0939c02"/><lb ed="R092" n="0974a08"/>明之意也。波罗僧揭谛者。即无上之意也。菩提萨 <lb ed="X" n="0939c03"/><lb ed="R092" n="0974a09"/>婆诃者。即无等等之意也。此二说似可从。姑存以 <lb ed="X" n="0939c04"/><lb ed="R092" n="0974a10"/>餍求解者之心。然违不翻之例。故不敢编入正註 <lb ed="X" n="0939c05"/><lb ed="R092" n="0974a11"/>也。要之咒语不翻者。一明言说相空。一明心缘相 <lb ed="X" n="0939c06"/><lb ed="R092" n="0974a12"/>空欲令人断言语之道。息思想之心。万法归一故 <lb ed="X" n="0939c07"/><lb ed="R092" n="0974a13"/>也。又咒者。将全经大意。总括于幾句密语之中。经 <lb ed="X" n="0939c08"/><lb ed="R092" n="0974a14"/>即是显说的咒。咒即是密说的经。兼持则双美备 <lb ed="X" n="0939c09"/><lb ed="R092" n="0974a15"/>具。单诵亦交摄不遗。持咒即持经。知经即知咒。固 <lb ed="X" n="0939c10"/><lb ed="R092" n="0974a16"/>不必强求解说也。</p> <lb ed="X" n="0939c11"/><lb ed="R092" n="0974a17"/><p xml:id="pX26p0939c1101">末段咒语。总收全文。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0939c12"/><lb ed="R092" n="0974a18"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">補遗</cb:mulu><head>〇補遗</head> <lb ed="X" n="0939c13"/><lb ed="R092" n="0974b01"/><p xml:id="pX26p0939c1301">三十七道品 谓四念处。四正勤。四神足。五根五 <lb ed="X" n="0939c14"/><lb ed="R092" n="0974b02"/>力。七觉支八正道也。四念处者。身也受也。心也法 <lb ed="X" n="0939c15"/><lb ed="R092" n="0974b03"/>也。盖<persName>佛</persName>示权機入观之智。当须观身不净。观受是 <lb ed="X" n="0939c16"/><lb ed="R092" n="0974b04"/>苦。观心无常。观法无我。此乃从凡入圣最初一 <lb ed="X" n="0939c17"/><lb ed="R092" n="0974b05"/>步下手工夫。念念无间。故云念处也。四正勤者。已 <lb ed="X" n="0939c18"/><lb ed="R092" n="0974b06"/>作之恶。勤令不增。未作之恶。勤令不起。已作之善。 <lb ed="X" n="0939c19"/><lb ed="R092" n="0974b07"/>勤令增长。未作之善。勤令得生也。四神足者。集也。 <lb ed="X" n="0939c20"/><lb ed="R092" n="0974b08"/>心也。进也。我也。集即烦恼定断。心即如常在念。进 <lb ed="X" n="0939c21"/><lb ed="R092" n="0974b09"/>即一刻无间。我即打成一片也。五根者。信根。进根。 <lb ed="X" n="0939c22"/><lb ed="R092" n="0974b10"/>念根。定根。慧根也。谓信而不疑。进而不退。念而不 <lb ed="X" n="0939c23"/><lb ed="R092" n="0974b11"/>息。定而不散。慧而不沉也。五力者。即信力。进力。念 <lb ed="X" n="0939c24"/><lb ed="R092" n="0974b12"/>力。定力。慧力也。七觉支者。念择进喜轻定捨也。念 <pb ed="X" xml:id="X26.0569.0940a" n="0940a"/> <lb ed="X" n="0940a01"/><lb ed="R092" n="0974b13"/>谓心心不住。一刻不停也。择者拣择真伪。能辨缁 <lb ed="X" n="0940a02"/><lb ed="R092" n="0974b14"/>朱也。进者直而不枉。勇猛无曲也。喜者得乎禅悦。 <lb ed="X" n="0940a03"/><lb ed="R092" n="0974b15"/>通身踊跃也。轻者顿歇尘劳。心得自在也。定者埋 <lb ed="X" n="0940a04"/><lb ed="R092" n="0974b16"/>根千尺。八风不动也。舍者根尘解脱。不复緖生也。 <lb ed="X" n="0940a05"/><lb ed="R092" n="0974b17"/>八正道者。见思语业命进念定也。正见者。无一异 <lb ed="X" n="0940a06"/><lb ed="R092" n="0974b18"/>有无断常等见也。正思者。六识空空。意淸净也。正 <lb ed="X" n="0940a07"/><lb ed="R092" n="0975a01"/>语者。歌<persName>佛</persName>法僧。口淸净也。正业者。无杀盗婬。身淸 <lb ed="X" n="0940a08"/><lb ed="R092" n="0975a02"/>净也。正命者。緖<persName>佛</persName>之慧。入乎圣流也。正进者。精而 <lb ed="X" n="0940a09"/><lb ed="R092" n="0975a03"/>无杂。不惮疲倦也。正念者。一心不乱。切之又切也。 <lb ed="X" n="0940a10"/><lb ed="R092" n="0975a04"/>正定者。超乎四禅四空一切诸有也。</p></cb:div> </body> <back> <cb:div type="apparatus"> <head>挍注</head> <p> <app from="#beg0936a0801" to="#end0936a0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app> <app from="#beg0936a1201" to="#end0936a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0936a1601" to="#end0936a1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0937a0701" to="#end0937a0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0937a1001" to="#end0937a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0937a1401" to="#end0937a1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0937a2401" to="#end0937a2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0937b1301" to="#end0937b1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app> <app from="#beg0937b1901" to="#end0937b1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0938a1801" to="#end0938a1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> </p> </cb:div> <cb:div type="xuzang-notes"> <head>卍续藏 挍注</head> <p> <note n="0935001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0935001">（原本ニハ，诃ノ下ニ一本无此二字ノ割註アリ。<g ref="#CB18834">󴦒</g>）</note> </p> </cb:div> <cb:div type="add-notes"> <head>新增挍注</head> <p> <note n="0936a0801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0936a0801">己【CB】，已【卍续】</note> <note n="0936a1201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0936a1201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0936a1601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0936a1601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0937a0701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0937a0701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0937a1001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0937a1001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0937a1401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0937a1401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0937a2401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0937a2401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0937b1301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0937b1301">己【CB】，已【卍续】</note> <note n="0937b1901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0937b1901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0938a1801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0938a1801">已【CB】，巳【卍续】</note> </p> </cb:div> </back></text></TEI>